14.12.2009

İçimizdeki Maymun -Primat Kardeşlerimiz

Frans De Waal. 2006. İçimizdeki Maymun: Biz Neden Biziz? Metis bilim.
orijinal basımı: Our Inner Ape: A Leading Primatologist Explains Why We Are Who We Are
Bu kitabı Refik hocam kitaptan komik bir anektod anlatarak önermişti. Kendisine çok teşekkür ederim. Konuyu da yazarın anlatımını da çok sevdim. Kenarına işaret koyduklarım:

“Şempanze ve bonobolar gibi goriller de büyük maymunlar olarak tanınır. Sadece dört maymun türü vardır, dördüncüsü de orangutandır. Maymunlar büyük ve kuyruksuz primatlardır. Bu iki özellik, Hominoid diye bilinen insan ve maymun ailesini şebeklerden ayırır. Maymunlar asla şebeklerle karıştırılmamalıdır (bir maymun uzmanına şebeklerini çok sevdiğinizi söylemekten daha büyük hakaret olamaz!), ‘primat’ ise bizi de içine alan daha kapsamlı bir sıfattır.” (24)

“Nörolog Oliver Sacks, Başkan Reagan’ın bir konuşması sırasında, afazi koğuşundaki bir grup hastanın gülmekten katıldığını anlatır. Kelimeleri anlayamayan afazi hastaları, söylenenlerin çoğunu yüz ifadeleri ve beden hareketlerinden takip eder. Sözel olmayan ipuçlarına karşı öyle duyarlıdırlar ki yalanlara kanmazlar. Sacks’a göre, konuşması hasta olmayanlara çok normal gelen başkan, yanıltıcı sözlerle ses tonunu öyle büyük bir kurnazlıkla birleştirmişti ki ancak beyninde hasar olanlar altındaki hakikati görebiliyordu. ” (65)

“Bonobolar ve şempanzelerden ayrıldığımızdan beri soyumuz yaklaşık 250.000 nesil görmüştür, bakterilerse 250.000 nesli sadece dokuz yıl içinde görür. Parazitlerin hızlı nesil dönüşümü, içinde barındıkları hayvanları, savunmalarını değiştirmeye zorlar. Sadece parazitlerle mücadele etmek için bağışıklık sistemimiz sürekli hareket halinde olmalıdır. ” (97)



“(şempanzelerin) Saldırıların çoğu dişilere yönelikmiş ve daima tahta silahlarla yapılıyormuş. ... Bu çirkin alışkanlığın yayılması maymunların toplumun nasıl etkisi altında kaldığını gösteriyor. Genelde başka örnekleri takip ediyorlar. Bu yüzden de böyle davranışların ‘doğal’ olduğu neticesini hemen çıkarmamak lazım. Şempanze erkekleri dişileri dövecek şekilde programlanmamıştır. Daha ziyade bu davranış belli koşullarda ellerinden gelen bir şeydir. Kökleşmiş davranışlar yakın akrabalarımızda ender görülür, hele bizde daha da enderdir. Hem bütün insanlar için geçerli olan hem de küçüklükten ortaya çıkan pek az insan davranışı örneği vardır – bir şeyin doğuştan geldiğini söylemek için bu ikisi en iyi ölçütlerdir. Her normal çocuk güler ve ağlar, yani gülmekle ağlamak bu ölçütlere uyuyor. Ama insan davranışının büyük bölümü uymaz.” (117)

“Bir keresinde ergen bir bonobo dişisinin fotoğrafını çekmiştim. İki elinde iki portakal tutan bir erkekle sırıtıp bağırarak çiftleşiyordu. Dişi meyveleri görür görmez kendini sunmuştu. Tabi olay mahalinden elinde bir portakalla ayrıldı. Bu şablonu ne kadar tanıdık bulduğumuz, bu fotoğrafı gösterdiğim profesyonel seyircilerin tepkilerinden de gayet iyi anlaşılıyordu. Konferanstan hemen sonra öğle yemeği yemek için bir lokantaya girildi. İri yarı Avustralyalı bir zoolog eline iki portakal alıp bir masanın üzerine zıpladı. Herkes katıla katıla güldü - türümüzün cinsel pazar konusunda çok hızlı bir kavrayışı var.” (118-119)

"Bir antropolog bir keresinde, Yeni Gine’deki iki Eipo-Papua köy reisinin, küçük bir uçaktaki ilk yolculuklarını anlatmıştı. Uçağa binmeye korkmamışlar ama şaşırtıcı bir ricada bulunmuşlar: yan kapının açık bırakılması. Yukarıda havanın soğuk olduğu ve geleneksel penis kılıfı dışında bir şey giymedikleri için yukarıda donacakları konusunda uyarılmışlar. Uyarıyı kaale almamışlar. Yanlarında ağır kayalar getirmek istemişler. Pilot bir zahmet öteki köyün üzerinden geçiverirse kayaları açık kapıdan düşmanlarının üzerine atacaklarmış.
Akşamleyin antropolog, günlüğüne neolitik adamın bombayı icadına tanık olduğunu yazmış.” (129)

“Birbirine sarılan iki şempanzenin ilk başta kavga edenler olduklarını anlayana kadar birkaç saat bu olayı düşündüm. ....O günden beri şempanzeler ve diğer primatların nasıl barıştığını inceliyorum. Gerçi şimdilerde buna çatışma çözme diyoruz. Yunuslar ve sırtlanlar dahil çeşitli türlerde rastlanıyor buna. Pek çok sosyal hayvan nasıl barışacağını bilir, hem boşuna değil. Çatışma kaçınılmazdır ama bir taraftan da hayvanlar birbirlerine ihtiyaç duyar. Birlikte yiyecek arar, avcılara karşı birbirlerini uyarır ve düşmana karşı birleşirler.” (142)

“Kavgacı rhesus şebekleri, çok daha hoşgörülü ve rahat kısa kuyruk şebekleriyle aynı yere kondu. ...Deneyin sonunda türleri ayırdığımızda, rhesus şebekleri kavgadan sonra, kendi türlerine nazaran üç kat daha fazla dostça birleşme ve tımar etme eğilimi göstermeye devam etti. Aramızda espiri yaparak, ‘Yeni Geliştirilmiş’ rhesus şebekleri diyorduk onlara.
Bu deney, barışmanın bir içgüdüden ziyade edinilen bir sosyal beceri olduğunu gösterdi.Sosyal kültürün bir parçasıydı.” (145-146)

Bedensel özdeşleşme hayvanlarda ortaktır. Bir keresinde arkadaşım ayağını kırmış ve ayağı alçıya alınmıştı. Birkaç gün sonra köpeği de sağ bacağını sürükleyerek topallamaya başladı. Onu dikkatle muayene eden veteriner hiçbir sorun göremedi. Haftlalar sonra arkadaşımın alçısı açıldığında köpek de tekrar normal yürümeye başladı.” (172)

"Ne zaman yiyecek almak için bir kolu çekseler arkadaşlarını elektirik çarptığını gören maymunlardan biri beş gün diğeriyse on iki gün boyunca bu hareketi tekrarlamamış. Maymunlar başkasına acı vermemek için kendileri açlıktan ölecekmiş. ...Başkaları sıkıntı ve üzüntü sergiliyorsa, senin de endişelenmek için güçlü sebeplerin olabilir. Yerdeki kuş sürüsünden bir kuş havalandı mı ne olduğunu anlamaya çalışmadan bütün kuşlar havalanıverir. Geride kalan avlanabilir. İnsanlar arasında paniğin bu kadar hızlı yayılmasının sebebi de budur.” (173)

“...gözümde güneş gözlüğüyle maymunların yanına gidecek olsam, gözlüğüme bakarak yüzlerini şekilden şekle sokarlar. Kafalarını sallayıp dururlar. En nihayet gözlüğü çıkarıp ayna niyetine onlara doğru uzatırım. Dişiler geri taraflarına bakmak için arkalarını dönerler –bu vücut bölgesinin cazibesi düşünüldüğünde çok mantıklı bir saplatı- ve maymunların çoğu ağızlarını açıp içini inceler, dilleriyle dişlerine dokunurlar ya da aynaya bakarak parmaklarıyla dişlerini karıştırırlar. Bazen ‘süslenecek’ kadar ileriye giderler. Almanya’daki bir hayvanat bahçesinde, karşısına ayna konan orangutan Suma, kafesinden marul ve lahana yapraklarını toplamış, hepsini üst üste koyup kafasına yerleştirmiş. Sonra da aynaya bakarak sebze şapkasına gönlünce bir şekil vermiş.” (179-180)

“İki yaşından itibaren çocuklar ahlaki ilkelerle (‘çalma’) kültürel normları (‘okulda pijama giyilmez’) birbibinden ayırabilirler. Bazı kurallara karşı gelmenin birilerine zarar verdiğini, bazı kurallara karşı gelmeninse sadece beklentilere aykırı olduğunu bilirler. İkinci türden kurallar kültürden kültüre değişir. Avrupa’da her kumsalda görülen çıplak memelere kimse dönüp bakmaz bile ama evimde bir silah bulunduğunu söylesem herkes acaip rahatsız olur ve bana ne haller olduğunu merak eder. Bir kültür silahlardan memelerden daha fazla korkar, başka bir kültürse memelerden silahlardan daha fazla korkar. Teamüller genelde ahlakın ciddi diliyle sarmalanır ama aslında onunla pek alakalı değillerdir.” (186-187)

[kapuçin] ”İki şebeği yan yana koyduk ve yirmi beş kere arka arkaya, önce biriyle sonra diğeriyle değiş tokuş yaptık. İkisi de salatalık aldığında eşitlik oluyordu. Bu durumda şebekler sürekli değiş tokuş yapıyor ve mutlu mutlu yiyeceğini yiyorlardı. Ama birine üzüm verip diğerine salatalık vermeye devam ettiğimizde olay beklenmedik bir biçimde değişti. Bu eşitsizlikti. Bizim şebeklerin yiyecek tercihleri de pazardaki fiyatlara mükemmelen uyduğundan üzüm en büyük ödüller arasında. Ortaklarının maaşındaki artışı fark eden şebekler, o zamana kadar salatalık için seve seve çalıştıkları halde aniden greve girdiler. Sadece isteksiz davranmakla kalmayıp sinirlendiler ve taşları, hatta bazen salatalık dilimlerini deney odasından dışarı attılar. Normalde asla reddetmedikleri bir yiyecek hiç istenmeyen bir şey, hatta iğrenç bir şey halini almıştı!
İnsanlarda, biraz da gösterişli bir isimle ‘eşitsizlik tiksintisi’ denen şeye eş, güçlü bir tepkiydi bu.” (200)

“İyi beslenme ve modern tıp, insan evrimini yönlendiren elenme baskısını ortadan kaldırdı. Mesela kadınlarla bebekler, eskiden doğum sırasında ciddi risk altındaydı. Bunun suçlusu kısmen, aşırı büyük kafamıza göre dar olan doğum kanalıydı ve kanalı geniş tutma yolunda sürekli bir evrim baskısı vardı. Sezaryen bu durumu değiştirdi. ABD’de doğumların %26’sı sezaryenle yapılıyor; hatta Brezilya’da bazı özel kliniklerde bu oran %90’ı buluyor. Dar doğum kanalı olan daha fazla sayıda kadın hayatta kalıyor, bu da birkaç nesil önce ölüm sebebi olan bir özelliğin aktarılması demek. Bunun kaçınılmaz sonucu sezaryenle doğumların artması, normal doğumun bir istisna haline dönüşmesi olacak.” (224)

“....günümüz kültürel gelişmeleri, biyolojinin ayak uyduramayacağı kadar hızlıdır. Cep telefonlarıyla mesaj atmanın parmaklarımızı uzatması pek mümkün değildir. Onun yerine türümüzün halihazırda sahip bulunduğu parmaklara göre mesaj yazma teknikleri geliştiriyoruz. Çevreyi kendi çıkarımıza göre değiştirmekte uzman olduk. Bu yüzden insan ırkında evrimin devam edeceğine inanmıyorum – hele vücut şekli ya da davranışı etkileyecek şekilde. Biyolojinin bizi şekillendirebilmesini sağlayan tek tutamağı ortadan kaldırdık, ayırıcı üremeyi.” (225)

“Komşusuna üzüm verildiği anda bir maymunun salatalığı reddetiğini ispat ettikten sonra, gazeteler bulgularımızı daha eşitlikçi bir toplum çağrısı yapmak için kullandılar. ‘Maymunlar adaletsiz muameleden nefret ediyorsa biz neden etmeyelim?’ diye soruyordu bir köşe yazarı. ...Yazar görünüşe göre adaletle pek işi olmayan kapitalizmi yermeye çalıştığımızı hissetmişti. Ancak gözünden kaçan, bizim maymunların tepkilerinin, serbest piyasayla pararel oluşuydu. Kendi aldığın şeyi başkasının aldığıyla kıyaslamaktan ve fiyat farklıysa şikayet etmekten daha kapitalist ne olabilir?

... Her zaman iktisatçıların bizden beklediği şekilde hareket etmeyiz, bunun sebebi de iktisatçıların sandığından daha az bencil ve rasyonel olmamızdır. İktisatçılar, insan doğasının karton bir maketine şartlanır ve bunun doğruluğuna o kadar inanırlar ki zamanla kendi davranışları ona benzemeye başlar. Psikoloji testleri, iktisat son sınıfta okuyan öğrencilerin, ortalama üniversite öğrencilerine göre daha bencil olduğunu ortaya çıkarmıştır. Her derste kapitalist özçıkar modeline maruz kalan öğrencilerin, en baştaki prososyal eğilimleri de ölüp gidiyor anlaşılan.” (228-229)

1.12.2009

Çıtır Adaçaylı ve Peynirli Balkabağı

2 su bardağı küp küp doğranmış balkabağı
1 tatlı kaşığı sızma zeytinyağı
tuz ve karabiber
1 tatlı kaşığı sızma zeytinyağı
1 tatlı kaşığı tereyağı
1 büyük kuru soğan -doğranmış
2 diş sarımsak
1 tatlı kaşığı tereyağı
1 avuç adaçayı
1/4 su bardağı küçük parçalanmış Bergama tulum peyniri (ya da bulabiliyorsanız gorgonzola, ya da aroması güçlü bir başka peynir)

Tavada balkabağını tuz, karabiber ve zeytinyağı ile çok az kavur.
Sonra 170 C fırında 25-30 dakika pişir (yumuşayıncaya kadar).
Bu arada zeytinyağı ve tereyağını eritip soğanı karamelize olana kadar kısık ateşte kavur (30 dakikaya yakın).
Son 2 dakikada küçük doğranmış sarımsağı da ekle, ocaktan al. Bu karışımı kenarda beklet.
Başka tavada tereyağ erit, yağ kızınca yıkanmış adaçayını (ya da tazeyse gerek yok) at ve çıtırlaşana kadar 2-3 dakika kavur.
Tüm malzemeyi karıştır, peynir yumuşayınca ateşten al.

Afiyetler olsun, tavayı ve parmaklarını yeme, dikkat et!
http://closetcooking.blogspot.com/2009/10/roasted-butternut-squash-with.html adresinden biraz değiştirerek uyguladım.

***
Bu da Güneşköy'ün ekim ayında ziyaret ettiğimizde serin deposundan balkabaklı manzara:











* sonradan:
bu mezeyi şimdi Japonya'da da yaptım, hiçbir özelliği olmadığı halde pahalı olan krem peynirle, bu haliyle bile gayet güzel. Bütün numara adaçayı ve balkabağında demek ki. Burada balkabağı bol da, adaçayını ben yanımda getirmiştim. Yoksa tanıyan duyan birine rastlamadım bugüne kadar

22.11.2009

Bu senenin son Güneşköy Sebzeleri ve Yine Pazar

Güneşköy'ün bu seneki sezonu bitti. Fotoğraf çekemedim ama domates, kabak ve biber kuruları özellikle çok nefis. Aşağıdakiler ekim ayında gelen kutulardan 2 tanesi. Koca çuval soğanı yanlış görmüyorsunuz. Bize de süpriz oldu. Artık soğan yahnisi yemeğe bekleriz.














Sebze-meyve aşkım ise artarak devam ediyor. Yukarı Ayrancı'daki ekolojik pazardan her hafta büyülenmiş dönüyorum. İşte sonbaharın bana göre en lezzetlileri:


30.10.2009

Dünya Komiği

Havalar soğumaya başlayınca küçülen kazağımı Cırmık'a verdim. O da önce iyice eşiniyor sepetin içinde, herhalde kazağı daha pofuduk hale getirmek için, sonra kıvrılıp yatıyor.
Az önce sanki mırıl mırıl uykusunda bir şeyler söylediğini duyar gibi oldum. İnanılmaz... Sayıklayan kedi duydunuz mu hiç?

7.10.2009

Doris Lessing "Kedilere Dair"

Bu güzel kitabı irem verdi bana, çok doğru bir zamanlama ile hem de. Cırmık'la balkon sefalarına iyice alışmışken beraberce okuduk. Kedilerle herhangi bir münasebeti olan herkese tavsiye ederim kitabı.

Bu sokak kızına biz fena alıştık. Dün tarttım, 5.9 kilo olmuş.

13.09.2009

Mısır Ekmeği


1,5 su bardağı mısır unu (Samsun'dan köylü pazarından alınmış iri cins olsa daha iyi ;)
1/2 su bardağı tam buğday unu
1/2 çay kaşığı tuz
1 yumurta
1 su bardağı (yaklaşık) süt (*sonradan: Artık sütten tamamen vazgeçtiğim için kefir ya da su ile yapıyorum, yine güzel oluyor)
1 tatlı kaşığı karbonat ve 3-4 damla limon suyu karışımı
(3-4 çorba kaşığı ufalanmış ezine ya da beyaz peynir)
* istersen üstüne 1 tatlı kaşığı çam fıstığı

Borcamı bolca zeytinyağı ile yağla.
Tüm malzemeleri karıştır. Cıvık kıvamda bir hamur oluyor. Cıvık olmazsa az su ekle. 130-140 C mini fırında 30-35 dk. pişir. Fırını söndürünce içini çeksin diye 15 dk. içeride beklet.

Yiyenler kek gibi dedi :) efenim yine afiyetler...

Tahinli ve Yulaflı Kurabiye

9 kurabiye için:

1 yumurta (iri) ya da 2 küçük  (*sonradan: chia tohumu koyup 1 küçük yumurtaya indirdim. 1 tatlı kaşığı chia ve 3 tatlı kaşığı su. Bunun 2 katıyla tamamı vegan olabilir).

şeker: 1 çay bardağından 1 cm. eksik (**sonradan yine: artık üzüm pekmezi ve kaba keçiboynuzu tozu koyuyorum, ama göz kararı malesef.. ikisi de yarım çay bardağından az gibi)

1/2 çay bardağı tahin
1,5 çay bardağı un (tam buğday, çavdar, arpa unu karışık)
1/2 çay bardağı yulaf ezmesi
1 çay kaşığı karbonat
vanilya
su yaklaşık 1/2 çay bardağı
(üzerine) bolca haşhaş

Önce yumurta ve tatlıları çırp, sonra tahini ekle, çırp. Diğer malzemeleri ekle.
Yağlı kağıt üzerine (istersen yulaf ezmesi serpiştirip) kaşıkla karışımı koy.
Haşhaşları serpip elinle bastır.
Mini fırın ise 160 C fırında pişir. (14-16 dk.)
ve toplam 20 dakikada kurabiyeleriniz oldu! daha da kısa sürede bitecektir.
Afiyet olsun :)

Kaba keçiboynuzu tozu sevgili DBB üreticimiz Elbademi Çiftliğinden Kaş'tan geldi.

8.09.2009

Ormanköy, Meyveköy..?

bir arkadaşım neydi o bahsettiğin köy diyordu.
Her hafta sevinçten domatesleri öpüp kokladığım bir ritüele dönüştü. işte bu aralar Güneşköy'den gelenler:


1.09.2009

Gazpacho

Almadovar'ın ilginç-komik filmi Sinir krizinin eşiğindeki kadınlar filminden bana bu kaldı: Gazpacho! Tam da Güneşköy'den gelen sebzelerle yapılacak kolay serin bir içecek: (tarif internetten bulduğum 3 tarifin karması)


3-4 domates (suyu varsa o da olur)
1-2 yeşil biber
1 kırmızı etli biber
1 küçük hıyar
1 dilim bayat ekmek
3-4 yemek kaşığı sızma zeytinyağı
2 yemek kaşığı balzamik sirke  
kimyon (varsa taze çekilmiş)
tuz / ya da suyuyla Kapari
karabiber
(1 küçük soğan, ya da birkaç sap yeşil soğan)
(veya 2-3 diş sarımsak)
* çok yoğunsa biraz su 

Hepsini robotta karıştır, buzdolabında biraz soğut. Bu kadar. Ben yoğun bırakıp çorba gibi kaşıklıyorum. Onun için fotoğraftaki de böyle boza gibi... Ekmek de sirke de beyaz olursa rengi çok daha açık olabilir.

27.08.2009

Kumru ile Kumru

Tahsin Yücel'in romanı. Çok etkileyici. Türk sinemasına da çok yakışır gibi geliyor.
(Okumaya niyetliyseniz aşağıdaki alıntılara bakıp keyfinizi kaçırmayın.)

"...evet, her gittiği evde elektrik süpürgesi, saç kurutma, bulaşık ve çamaşır makineleri gibi birçok araç görmüştü, ama bunlar insanların kendilerinin de yaptıklarını yapıyordu, buzdolabıysa insanların kendi başlarına yapamayacaklarını: içine ne koyarsan soğutuyordu." (sayfa 57)

"Ancak yaşamını öylesine doldurmuştu ki belki Vestigos'un kendisi bile Vestigos'un düşü kadar mutlu edemezdi Kumru'yu." (sayfa 68)

"...
'neyin altından?'
'Bu dolabın.'
'Neden kalkamayalım ki?'
'Hep dolu kalması gerek, alınanın yerine yenisini koymak gerek,' dedi Kumru; sanki yerine getirilmemiş hiçbir isteği bulunmaması gereken bir yüce varlıktı, sanki her yiyeceğin tadına önce onun bakması gerekiyor, insanlar ancak onun artıklarını yiyor, onun artıklarını içiyorlardı." (sayfa 94)

"Yer değiştirdiler. Bir kez daha, derin derin içini çekti. Arabayı en sonunda tüm yolları önüne serip kendisini özgürleştirecek, en sonunda memlekete kavuşmasını sağlayacak benzersiz bir araç olarak düşünmüştü, şimdi, birdenbire, yaşamı daha da sınırlayan bir ayak bağı olduğunu, durup dururken sırtına gereksiz bir yük aldığını sezinliyordu. Ecem sokağa yaklaşınca, kapıcılar 'Hala öğrenemedi araba sürmeyi,' demesinler diye, yeniden direksiyona geçtikten sonra, araba kendisini değil de kendisi arabayı taşıyormuş gibi bir duyguya kapıldı." (sayfa 238)

3.08.2009

Çiğ kabak yedirdim millete

evet, Güneşköy'den sınırsız bereketli tombul kabaklar gelmişken,
jülyen doğranmış sakız kabak şu aşağıdaki nefis sosa banılıp afiyetle yenir. (Tarif Anıl ustadan yine, saolsun):

1 (insaflı boyutlarda) kabak için:
3 kaşık yoğurt
yoğurtla aynı miktar beyaz peynir (yumuşak)
1 kaşık ekşi süzme yoğurt ya da çok az limon
ince kıyılmış taze soğan
taze ya da kuru nane
1 kaşık sızma zeytinyağı
(peynirin tuzu azsa biraz da tuz)

Kabaklar buzdolabında gizlice çoğalıp evi, hatta dünyayı ele geçirmeye çalışıyorlar. Biliyorum. Onun için onları yemeye devam!

30.07.2009

"Animal Vegetable Miracle" Hayvan Sebze Mucize -Alıntılar 2

kitap bitti, bunlar da beğendiğim bölümlerden yine alıntılar:

"...a perception of organic food as an elite privilege is a considerable obstacle to the farmer growing food for middle-income customers whose highest food-shopping priority is the lowest price. Raising food without polluting the field or the product will always cost more than the conventional mode that externalizes costs to taxpayers and the future. To farm sustainably and also stay in business, these market gardeners have to bridge the psychological gap between what consumers could pay, and what we will actually shell out." (page 115)

"Shoppers who are most daunted by the high price of organics may be looking at bar codes on boutique-organic prepared foods, not actual vegetables. A quality diet is not an elitist option for the do-it yourselfer. Globally speaking, people consume more soft drinks and packaged foods as they grow more affluent; home-cooked meals of fresh ingredients are the mainstay of rural, less affluent people. This link between economic success and nutritional failure has become so wide-spread, it has a name: the nutritional transition." (page 129)

"Dig! Dig! Dig! And Your Muscles Will Grow Big
On July 9, 2006, in Edinburgh, Scotland, the world lost one of its most successful locall-food advocates of all time: John Raeburn. At the beginning of World War II when Germany vowed to starve the U.K. by blocking food imports with U-boats, Raeburn, an agricultural economist, organized the 'Dig for Victory' campaign. British citizens rallied planting crops in backyards, parks, golf courses, vacant lots, schoolyards, and even the moat of the Tower of London. These urban gardens quickly produced twice the tonnage of food previosly imported, about 40 percent of the naiton's food supply, and inspired the 'Victory Garden' campaign in the United States. When duty called, these city farmers produced.
A similar sense of necessity is driving a current worldwide growth of urban-centered food production. In developing countries where numbers of urban poor are growing, spontaneous gardening on available land is providing substantial food: In Shangai over 600.000 garden acres (242.812 hectars) are tucked into the margins of the city. In Moscow, two-thirds of families grow food. In Havana, Cuba, over 80 percent of produce consumed in the city comes from urban gardens.
In addition to providing fresh local produce, gardens like these serve as air filters, help recycle wastes, absorb rainfall, present pleasing green spaces, alleviate loss of land to development, provide food security, reduce fossil fuel consumption, provide jobs, educate kids, and revitalize communities. Urban areas cover 2 percent of the earth's surface but consume 75 percent of its recources. Urban gardens can help reduce these flat-footed ecological footprints. ..." Steven L. Hopp (page 250)

"Potatoes in the United States commonly contain chlorinated hydrocarbon insecticides and soometimes even residues of DDT, dieldrin, and chlordane, extremely hazardous chemicals that have been banned since 1978 but linger in the soil. Conventionally grown potatoes are so contaminated, the Environmental Working Group warns parents not to feed them to infants and toddlers unless they're thoroughly peeled and boiled." by Camille (page 273)

"Several cross-cultural studies (published in Lanchet and the American Journal of Psychiatry, among others) have shown lower rates of depression and bipolar disorder in populations consuming more seafood; neurological studies reveal that it's the omega-3 fatty acids in ocean fish that specifically combat the blues." (page 300)

"Each season requires thinking about food in a different way. In her book Local Flavors, Deborah Madison writes that when she teaches a fresh summer eggplant dish in her cooking classes, students always say two things: 'Wow, I never liked eggplant before, but I love this!' and 'What kind of eggplants should I buy in December, to make this for Christmas?' It takes a while for them to realize that these particular fresh eggplants were so yummy because they weren't buying them in winter. Most of us agree to put away our sandals and bikinis when the leaves start to turn, even if they're our favorite clothes." by Camille (page 311)

"Animal behaviorists refer to a mating phenomenon called the 'Coolidge effect', a term deriving from an apocryphal story about the president and first lady. On an official visit to a government farm in Kentucky, they are said to have been impressed by a very industrious rooster. Mrs. Coolidge asked her guide how often the cockerel could be expected to perform his duty, and was informed: 'Dozens of times a day'.
'Please tell that to the president,' she said.
The president, upon a moment's reflection, asked, 'Was this with the same hen each time?'
'Oh, no, Mr. President,' the guide replied. 'A different one each time.'
The president smiled. 'Tell that to Mrs. Coolidge.' (page 327)

"I refused to believe a fuel-driven food industry was the only hand that could feed my family. ...
I share with almost every adult I know this crazy quilt of optimism and worries, feeling locked into certain habits but keen to change them in the right direction. And the tendency to feel like a jerk for falling short of absolute conversion. I'm not sure why. If a friend had a coronary scare and finally started exercising three days a week, who would hound him about the other four days? It's the worst of bad manners-and self-protection, I think, in a nervously cynical society- to ridicule the small gesture. These earnest efforts might just get us past the train-wreck of the daily news, or the anguish of standing behind a child, looking with her at the road ahead, searching out redemption where we can find it: recycling or carpooling or growing a garden or saving a species or something. Small, stepwise changes in personal habits aren't trivial. Ultimately they will, or won't, add up to having been the thing that mattered. (page 346)

12.07.2009

Hayvan Sebze Mucize

İngilizcesini çok beğenerek okumakta olduğum "Animal Vegetable Miracle" kitabını Barbara Kingsolver yazmış. (Faber and Faber yayınevi, 2007). Yurtdışından çok para verip getirttiğim kitabın sayfaları elimde dağılsa da haziran sonunu anlattığı bölüme kadar gelebildim.

Yazar, ailecek sadece yerel yiyeceklerle beslenme kararı verip kendi yiyeceklerini üreterek geçen bir yılı anlatıyor eşi ve kızı ile birlikte. Yerel ve küçük ölçekli üretimin güzelliğine övgüler yağdırıyor. Yiyecek endüstrisinin çoklu olumsuzluklarından sıyrılabilmiş canlı bir örnek görmek ne güzel.
Kitaptan biraz alıntı:
"The first time he watched Steven pull long, orange carrots out of the ground, he demanded: "How'd you get them in there?"
Steven held forth with condensed Intro Botany. Starts with a seed, grows into a plant. Water, sunlight, leaves, roots. "A carrot," Steven concluded, is actually a root."
"Uh-huh..." said Malcolm doubtfully.
A crowd had gathered now. Steven engaged his audience by asking, "Can you guys think of other foods that might be root vegetables?"
Malcolm checked with his pals, using a lifeline before confidently submitting his final answer: "Spaghetti?" (sayfa 12)

"...as the farmers produced those extra calories, the food industry figured out how to get them into the bodies of people who didn't really want to eat 700 more calories a day. That is the well-oiled machine we call Late Capitalism." (sayfa 14)

"Modern U.S. consumers now get to taste less than 1 percent of the vegetable varieties that were grown here a century ago." (sayfa 49)
"According to USDA records from the 1990s, farms less than 4 acres (1,6 hectare) in size had an average net income of 1400 dolars per acre. The per-acre profit declines steadily as farm size grows, to less than 40 dolars an acre for farms above thousand acres. Smaller farms maximize productivity in three ways: by using each square foot of land more intensively, by growing a more diverse selection of products suitable to local food preferences, and by selling more directly to consumers, reaping more of the net earnings. Small-farm profits are more likely to be sustained over time, too, since these farms tend to be better stewards of the land, using fewer chemical imputs, causing less soil erosion, maintaining more wildlife habitat.
If smaller is economically better, why are the little guys going out of bussines? Aside from their being more labor-intensive, marketing is the main problem. Supermarkets prefer not to bother with boxes of vegetables if they can buy truckloads. Small operators have to be both grower and marketer, selling their products one bushel at a time. They're doing everything right, they just need customers." (sayfa 76)
* (Amerika'da çok satıldığı için olsa gerek) çevirisi de yayınlandı. Çeviride referanslar ve kaynaklar bölümü malesef yok. Şöyle bir inceleyince de birkaç tuhaflık göze çarpıyor: smashing pumpkins'in paramparça balkabakları olması gibi!

1.07.2009

Kabak Salatası

Sakız kabak geçen sene Güneşköy bahçemiz projesinden bol bol gelen bir sebzeydi. Ben de İrem gibi farklı tarifler arayışına girmiştim. Bunlardan birisi severek yediğimiz meze salata arası bir tarif:












kabak (2 tane)
yoğurt (1 kase)
mayonez (1 kaşık-olmasa da olur)
ceviz (iri dövülmüş, 3-4 çorba kaşığı)
dereotu (bolca, doğranmış 3-4 avuç gibi)
sızma zeytinyağı
sarımsak (bu da isteğe bağlı)


Kabakları rendeleyip az zeytinyağında tavada kavur. Sarımsak kokmasın diyorsan aynı tavaya onları da at. Fazla pişmesine gerek yok. Biraz soğutup malzemeleri karıştır. (Sıcakken karıştırınca dereotları diriliklerini yitiriyor.) Üzerine tekrar sızma zeytinyağı gezdirilebilir.

(Bu tarifi kimin blogunda okuduğumu tam hatırlamıyorum. Referans veremediğim için lütfen beni affetsin.)

22.06.2009

Buğday Çimlendirme

Daha önce maş fasulyesi ve karagöz börülce de denen kuru börülce çimlendiriyordum. Ama sonunda buğday çimlendirmeyi de başardım -Bodrum pazarında tanıştığımız Meyve mirası projesinden Esin sayesinde. Pazara gidiş hikayemiz burada.

Meyve mirası tezgahından aldığım kabuklu buğday (çırpı buğdayı), Muğla'nın Kuzyaka köyünden Dudu teyzenin. Buğdayın çimlenebilmesi için öncelikle kabuklu olması gerekiyormuş.

Çimlenme için bir iki avuç buğdayı (ya da maş, börülce vs.) çukur bir tabakta bir gece ıslat. Sonra 3-4 gün boyunca günde birkaç defa yıka ve üzerine nemli bir bez sererek kenarda beklet. Hava çok kuruysa günde 3-4 kere bezi tekrar ıslatmakta fayda var. 4 gün sonunda benim buğdaylar son fotoğraftaki gibi oldu. Sonra birkaç gün buzdolabında yaşamaya devam ediyor. Ta ki yeşil soğanlı ince bulgurlu nefis kavurma olana kadar...

Buğday filizlerinin kendiliğinden tatlı oluşuna şaşırarak afiyetle yedik!

14.06.2009

Ayrancı Ekolojik Pazarı

Bugün hemen her pazar olduğu gibi Ayrancı ekolojik pazarına gittim. Geçen sene haziran sonunda Çankaya Belediyesi desteğiyle açılan pazarda organik sertifikalı pek çok ürün var:








* Zonguldak Alaplı'dan tanesi 2 tl'ye pepino (tadı kavuna benzeyen meyve),
* Ankara Kalecik'ten kilosu 5 tl'ye kiraz,
* Mersin'den kilosu 6 tl'ye çok nefis çilek,
* Nevşehir Avanos'tan 1 tl'ye yeşil soğan,
* Antep Islahiye'den kilosu 2,5 tl'ye küçümen patatesler,
* Eskişehir'den kilosu 3 tl'ye yabani semizotu,
* Gökçeada'dan Elta Ada süt ürünleri...
* ve temizlik ürünleri, tahta kaşık, şarap, zeytinyağı, pazar filesi, bez çanta, bakliyat gibi daha pek çok şey satılıyor.

Gide gele pazarcılarla ahbap oldum. Sohbet ederek, ürünlerin nerede nasıl yetiştirildiğini sorarak pazar alışverişi ne zevkli. Artık hiç markete gitmek zorunda kalmak istemiyorum.

31.05.2009

Güneşköy'ün Ekolojik Sebzeleri

Yerel üretilen, lezzetli ve ilaçsız sebze meyveye erişimimiz sınırlı Ankara'da. Sadece Ayrancı Ekolojik pazarı var, orada da Ankara ve yakın çevresinde üretilen ürün çok az.

Güneşköy, Ankara'ya 1 saat uzaklıkta Kırıkkkale'de bir ekoköy. 4 senedir her yaz Bahçemiz projesi kapsamında yaklaşık 100 aileye organik sebze kutusu dağıtımı yapılıyor.
http://www.guneskoy.org.tr/

Birbirinden lezzetli ve sağlıklı 24 çeşit sebzeden oluşan kutular adrese teslim ediliyor. Fotoğrafta geçen sene gelen kutulardan 2 tanesi var. Taze fasulye, semizotu, bakla, havuç, ıspanak, domatese ve diğerlerine bayılmıştık. Bu seneki dağıtımın da bir an önce başlamasını heyecanla bekliyorum :)

* Güneşköy'de 7 haziran Pazar günü şenlik var:

Organik Bahçe Şenliği
10:45'de Ayrancı Ekolojik Pazar'dan hareket
Uçurtma, fotoğraf, yürüyüş
ekim, dikim, çapalama, sulama
Gözleme + Ayran
Müzik dinletisi
18:00'de dönüş
Bilgi için: Adnan Hazar 537- 960 8773
organikbahcemiz@gmail.com

17.05.2009

CIRMIKLI maceralar 2

Bu şımarık kızı tarttım sonunda: 5.4 kg !

Evin içine girmek ve çıkmamak için her türlü numarayı çekiyor bu aralar. Yeni hobisi ayakkabı ve terliklere saldırmak. Arada tabi beni de çiziyor, ama alıştım.

Dün bir aşı daha oldu. 3 veteriner ve ben tutamadık, sonunda ağ ile yakaladılar! Umarım bu kadar çıldırttığımıza değmiştir...

1.04.2009

Siyez Bulguru

Yine Tijen İnaltong'a teşekkür etmeliyim.
"Mutfaktan Taşan Öyküler" kitabında öyküsünü okuduğum Kastamonu'daki Paflagonya doğal ürünler dükkanından siyez bulguru ve elma pekmezi sipariş etmiştim (www.toprakana.com.tr adresinden. Bu sitede başka bir çok güzel yiyecek var yöresel, ekolojik...).

Siyez bulguru esmer iri taneli güzel bir bulgur. Pilavı güzel oluyor. Özelliği ta Hititler döneminden beri ekilen antik bir tür olduğunun bilinmesi.

Elma pekmezi de pek nefis. Epeyce üzüm pekmezine benziyor. Çok yoğun. Yoğurtla karışımı ise iptila yaratıyor!