28.10.2010

yaşasın KİTAP!













"Ekoloji: Cep Rehberi" kitabı Sineksekiz yayınevinden çıktı. Sonunda muradımıza erdik. İki yıla yakın sürede titizlikle hazırlanan bu Ernest Callenbach çevirisinin, kapak tasarımından kağıdına, çevirisinden basılan mürekkebe her ayrıntısında binbir emek var. Sineksekiz Türkiye'de çevre, sürdürülebilirlik ve ekoloji konularını merkezine alan ilk yayınevi.

hikayesi burada:
http://sineksekiz.wordpress.com/

iyi okumalar :)
Bu ilk serideki diğer 7 kitap da yolda.

20.09.2010

istek üzerine Mojito

mojito (aslında mohito okunsa da, Bodrum yöresinde mocayto olarak da söylenir;)
geçen gün evde pıt diye hazırlayınca bunu yazar mısın dedi bir arkadaşım. Tarif, Bodrum Gümüşlük'te Anıl usta, İrem ve Ege ile yapıp yapıp bayıldığımız şekilde. evet, işte buyrunuz yaz bitmeden (hala ısrarla bitmeyen yaza kapak olsun):

Malzemeler:
Soda (maden suyu)
Yeşil limon (misket limonu da diyorlar)
Limon
Esmer şeker
Taze nane (bolca)
Taze fesleğen (ya da reyhan, küçük yapraklısı da olur. Miktar az)
Buz (kırık olsa iyi)
Rom (Havana Club olsa iyi; Bacardilisini ben hiç beğenmedim.)

Rom olmadan da serin müthiş bir limonata yapılabilir, bunun da adı virgin mojito oluyor tabi ;)
Miktarlar malesef göz kararı olacak. ilk defa yapacakları en sinir eden şeydir biliyorum, ama ne yapalım ben de öyle öğrendim. Bir de şeker ve limonu zevkinize göre ayarlama özgürlüğü var.

Nane yaprakları, biraz fesleğen ve şekeri her bardağın dibinde tatlı kaşığı vs. ile ez. Çok kişiye yapılacaksa çukur bir kapta bolca bu özütten hazırlanabilir. Geniş ağızlı şeffaf bardak kullanmak daha iyi. (görsel şöleni de kaçırmayalım). Birkaç nane yaprağını en son içine atmak üzere kenara ayır. Misket limonlarını küçük küçük doğra, bardaklara paylaştır. Biraz daha ez. Limon suyu da ekle. Romu 1 ya da 1,5 parmak kadar ekle. Sodayı bardağın üçte biri kadar yavaşça ekle, biraz köpürecek. En son kırık buz ve birkaç nane yaprağı ekle, biraz karıştır. Tadına bakıp, aşırı yoğunsa biraz sulandır.
Afiyet olsun! işte, malzeme olunca hiç zor değil ev mojitosu, neden deli gibi pahalıdr hiç anlamıyorum.

25.08.2010

Kabak tadı vermeyen sandviç

Geçen sene birlikte yapıp bayıldığımız için hemen deftere not ettiğim bu sandviçi bugün de bebe boy kabaklarla ve tam buğday ekmeğiyle yaptım. Nefis ve kolay!
http://sineksekiz.wordpress.com/2009/06/07/kabaklar-bitmeden/#comments

4.08.2010

Ratatoille Zamanı













Şimdi tam mevsimidir. Malzemeler geçen sene Güneşköy'dendi, şimdi de Ayrancı organik pazardan. Hepsi nefis hepsi bizim! Bu adresten bakarak yaptım:
http://smittenkitchen.com/2007/07/rat-a-too-ee-for-you-ee/

Soğan 1 doğranmış
Sarımsak 5-6 diş
Domates 4 (rendelenmiş)
Patlıcan 1
Kabak 1
Kırmızı etli (kapya) biber 1
Kekik (varsa taze)
Zeytinyağı
Tuz
karabiber
Ezine peyniri (en son eklemek için)
(çok minik balkabağı, ben kullanmadım)

Borcam ya da fırın kabına önce biraz zeytinyağı, sonra domates rendesini ve doğranmış soğan-sarımsağı koy, ve tuz- karabiber serp.
Kırmızı biberin ortasını çıkar.
Biber, kabak ve patlıcanı soymadan incecik halka halka doğra.
Domates püresinin üstüne üç sebzenin dilimlerini sırayla olacak şekilde kenarlardan başlayarak, açılı (verev şekilde) diz. Her dilim biraz gözükecek.
Üstlerine yine zeytinyağı, tuz, biber, ve kekik serp.

170 C mini fırında 30-35 dk kadar pişir. (Aşırı yumuşamadan pişecek kadar).
Her tabakta üstüne peynir koyarak servis et.
: )

5.07.2010

pet şişeden kurtulmak?

Havalar iyice ısınınca tek kullanımlık (özellikle 500 ml.lik) pet su şişeler kuşattı yine etrafı!

Ev ya da ofis dışında 1-2 saaten fazla geçirilecekse su içmek kaçınılmaz, da işte bu lanet şişeler de mi kaçınılmaz? Daha az kullanmak, hatta tamamen hayatımızdan çıkarmak mümkün mü? Olmak zorunda, çünkü hem insan sağlığına doğrudan olumsuz etkilerine, hem de milyonlarcasının çöpe, deniz canlılarının nefes borusuna, ormana yangın çıkarmak üzere düşmesine razı olamayız daha fazla. Geri dönüşümü ya da yeniden kullanımı malesef iç ferahlatmaktan ibaret. PET (Polyethylene terephthalate) malzemesinin ciddi sağlık riskleri yarattığı konuşuluyor. Hani şu zincirleme gelen epostalarda anlatılanlar: içlerine çok sıcak su koymak ya da dondurmakla içindeki sıvıya karışan toksik maddeler... inanmak istemesek de bu riskleri unutmaya çalışsak da, tehlikeleri kaybolmuyor. Kamuoyunda nedense pek de tartışılmıyor. Tehlikelerin sebep olduğu korkuyu yaşamlarımlarımızda istemediğimizden belki? Çok el altında ve sözümona pratik olduklarından bu şişelerle gül gibi yaşayıp gidiyoruz.

Üreticiler talep devam ettikçe bol bol üretip, ellerinde kalmasın diye de bol bol reklamını yapmaya devam edecekler. Bu milyonluk üretimin azalması, uzun vadede durması ise ancak biz satın almayı kesince gerçekleşebilir.

Kullan-at olmayan, çantada kolay taşınabilen, kolay temizlenebilen, fazla ağır olmayan su kabı-matara bulmak çok zor mu? Bisikletçiler, dağcılar ve ilkokul çocukları zaten epeydir (çevre endişeleri gündeme yerleşmeden önce) kullanıyordu plastik su mataralarını. Piyasada pek çok alternatif var. Bu arada, kavanoz kapaklı cam meyve suyu şişesini su kabı olarak kullanan da arkadaşım var. Olmaz değil, fakat cam, ağırlığı ve kırılganlığıyla yine de zor bir seçenek benim için. Paslanmaz çelik termoslar var, şık ve pahalı olanları da var. Ana amaçları içlerindeki sıvıyı sıcak ya da soğuk korumak olduğundan olabilir, birkaç katmandan oluşmaktalar ve oldukça ağırlar.

Hangi malzemeden nasıl yapmalı da pet şişeden daha avantajlı, daha kullanışlı olmalı? Petrol türevi (yani sonlu kaynak) sentetik malzemeler de olsa plastikleri bir kalemde silmek zor. En iyi seçenek diye savunmak istemiyorum. Bu konu üstünde daha çook kafa patlatmak gerekiyor tabii...

Burada ticari markalardan bahsetmek konusunda düşünüp durdum kaç gündür. Sonra bahsetmeye karar verdim. Reklama girer mi endişemi de zamanla komik bile bulmaya başladım. Girsin, ben herhangi bir kazanç sağlamadıktan sonra ne farkeder?

Lock & lock diye bir marka (BPA free, yani içinde Bisphenol A olmayan), sağlıklı ve çevreci olduğu iddiası olan bir ürün. (Tabii, ilerde meğer bu plastik de insan sağlığına zararlıymış diyen bir araştırma yapılabilir, ve biz bu araştırma sonuçlarını büyük zorlukla, yıllar geçince öğrenebiliriz, ve yine bu bilgi kamuoyunda hiç yer bulamayabilir).

Her şeye rağmen amatör bir karşılaştırma yapacak olursam:

500 ml.lik Pet şişe 15 gr.
50 krş. (yazın ayda 10 tane alırsanız 1 ayda 5 tl., 3 ayda 15 tl.)

600 ml.lik Su kabı 100 gr. (fotoğraftaki)
15 tl. (ilk bakışta pahalı gözükse de, 30 tane pet şişe karşılığı. 3 ayda amorti ediyor kendini)
dezavantajları:
*ağzı geniş olduğundan otomobil veya bisiklet kullanan birinin içmesi zor
*daha pahalı (ama amorti edecek, yani değer)
*daha ağır (85 gr. sırt çantasında hissedilecek bir miktar değil)
*sürekli elde yıkayıp temiz tutmak gerekiyor, yoksa bakteri üreyip kötü koku yapıyor (gerçi bu durum tek kullanımlık olmayan tüm kaplar için geçerli).

Başka neler olabilir? Sizin de matara, su kabı, termos gibi tekrar tekrar kullanılabilen sıvı kaplarıyla maceralarınızı merak ediyorum.

* sonradan eklenti:

6.05.2010

Umudu Yeşertenler

Türkiye'nin bir avuç insanı. Fazla söze gerek yok, iki alıntı sadece:

“[…] biz gerçek anlamda bir dönüşüm gerçekleştirmek istiyorsak, insanlık olarak dünyayla ilişkilerimiz ve dünyaya bakışımızı, ekonomik felsefemizi gözden geçirmemiz gerekiyor. Biz hep daha fazla, hep daha fazla diye büyürsek, daha ne kadar alanı güneş paneliyle kaplayacaksınız, daha kaç dağı rüzgâr türbinleriyle donatacaksınız? Bunlar bugün bir çözüm olabilir, ama biz ekonomik anlayış biçimimizi değiştirmediğimiz, dünyayla ilişkilerimizi gözden geçirmediğimiz takdirde gitgide doğayı daha da yok edeceğiz.” (286) (Uygar Özesmi)

“[…] iklim değişikliği, ekonomi diliyle bir dışsallık gibi kabul ediliyor, ve kaçınılabilir, temizlenebilir, arıtılabilir bir kirlilik meselesi olarak görülüyor. Halbuki iklim değişikliği tamamen insanın doğaya müdahele şeklinin sonucunda ortaya çıkan bir şeydir.” (293) (Ümit Şahin)

27.04.2010

Kedi Salısı

Kedi pazarı, pazartesisi, derken işte bugün de salısı... Deliye her gün kedi günü.

12.04.2010

Her Türlü Yeşilliği Yemek

Tuz, limon ve sızma zeytinyağına bulanıp afiyetle yediğim yeşiller repertuarına bir yenisi eklendi:














Bakla filizini -Ayrancı ekolojik pazarından- aldıktan sonra araştırınca bakla yüzünden karşılaşılan favizm hastalığını okuyup biraz soğumuştum. Tabi bu yaşadığım, yarım yamalak bir internet araştırması cahilliği, biraz daha dikkatli bakınca genetik bir zafiyetmiş, yani herhangi bir bakla yemeğini daha önce sağ salim yiyenin bir korkusu olmasın.
Çiğ yenip yenmediğini anlamam da zamanımı aldı.
ve Nihayet mideye indirim...
Salataya nefaset katan en önemli unsur zeytinyağı. Urla'dan gelen zeytinyağımız için Sibel Yazgan'a binlerce teşekkürler. "Tekne süzme" adındaki zeytinli yoğun bir tadı olan sızma bu kullandığım. Bilgi burada:
https://ankaradbb.wordpress.com/2011/09/20/urla-hasat-tanitim/

26.03.2010

Evde Ekmek














Evde ekmek yapma hevesine birkaç yıl önce ekmek makinesiyle başlamıştım. Sadece hazır paketlerle kabarık güzel ekmek yapabiliyordum. Tam buğday ve çavdar unlarıyla ise sönük, taş gibi bir hayal kırıklığı. Birkaç ekmek kitabı elimden geçti. Sürekli esmer unlarla yapılan tarifleri inceliyordum. Bu arada ekmek makinesinin teflon olan tavası çizikler içinde kaldı, biz de zaten hazır paket ekmek unlarının tadından bıkmaya başladık. Kitaplarda çoğunlukla esmer ekmek için bile beyaz un çoğunlukta kullanılıyordu. Beyaz unu mutfağa sokmayalı bir dört beş yıl oluyor. Kan şekerini hızla artıran, katkı maddeli, beyazlatmak için ağartıcı kullanılmış, buğdayın en değerli besinlerinin bulunduğu kepek ve ruşeymden (endosperm) arındırılmış unu ben ne yapayım?

Dandik mini fırınımızda küçük küçük denemelere başladım. Sonunda, yabancı bir aşçının yoğrulmayan ekmek tarifi http://www.nytimes.com/2006/11/08/dining/081mrex.html,
Arzu Aygen ve Ülfet Aygen’in Beyaz Unsuz Şekersiz Hamur İşleri kitabından ve tabii Tijen İnaltong'un kitaplarından öğrendiklerimden kendimce aşağıdaki pratik tarife ulaştım. Amacım az yoğrulan, tümü tam undan oluşan ekmek yapmaktı. Anlattığım bir arkadaşım bu tarifi de karmaşık buldu ya, bir alışınca -eğer yarım gün de evdeyseniz- yapılamayacak bir iş değil.

1,5 su bardağı su ve süt karışımı (hepsi süt olmasın) (artık süt kullanmıyorum.)
1 tatlı kaşığı normal kuru maya ve 1 tatlı kaşığı pekmezi yukardaki suyun içinde erit. (yarım saat beklet. instant mayada bekletmeye gerek yok. Ama onu katkı maddeleri yüzünden tercih etmiyorum.) Mayanın hayatta olduğundan emin olmak için üzerinin köpüklenmiş olduğunu gör.
1,5 su bardağı un (tam çavdar ve tam buğday yarı yarıya)

Çukur bir kapta un ve mayalı sıvıyı kaşıkla karıştır. (Balçık kıvamında olacak.) Hava sıcaksa 1, serinse 2 saat civarı beklet. Kabarmaya başladıysa, içinde hava kabarcıkları varsa tamamdır.
Ekmek hamurunu yapma aşaması:
1,5 su bardağı un daha ekle (bunun çoğunluğu buğday unu olsa iyi olur. Çünkü kabarmaya yarayan protein en çok buğdayda var.) (Bu unun birazını ayırıp karıştırma.)
1 çay kaşığı tuz (tepeleme. Daha çok olursa kabarmayı engeller.)
1 tatlı kaşığı zeytinyağı (yarım kaşık da olabilir. Ama hiç koymadan olmaz, çünkü az yağ kabarmaya yardım ediyor.)
Artık elle yoğurmak gerekiyor. Unun niteliğine göre farklı miktarda un isteyecektir. O ayırdığın miktarı gerekirse karıştır, hatta birkaç yemek kaşığı daha eklemek gerekebilir. Ama bu kısmı ekmek yapmanın en zor yanı, hamurun epey yumuşak ve gevşek olması gerekiyor. Ele biraz yapışacak, ama mümkün olduğu kadar az unla kurtulmak lazım. Birkaç dakika yoğurup top haline getirip, üzerine nemli bir bez örtüp 2 saat kadar daha beklet. Hava sıcaksa daha hızlı olacaktır. (Hatta yaz ortasında ev 30 derece ise biraz buzdolabında dinlendir.) İki katı hacme gelmiş olmalı.

Ben kolay pişsin ve sandviç de yapabilelim diye küçük somunlar yapıyorum. Hem daha kısa sürede piştiği için daha az elektirik harcamaya yarıyor. Toplam 3 bardak un kullanınca 6 parçaya böl. (4 bardak un ise 8 parça. Yani, 2 bardak un ve 2 bardak sıvı ile de başlanıp, 2 bardak daha un eklenerek, tuz ve zeytinyağı biraz artırılarak da yapılabilir bu ekmek.)

Ceviz, kuru domates, kuru biber, peynir ya da baharat gibi malzemeler katacaksan, küçük somunları -miktarda aşırıya kaçmadan- küçük doğranmış ceviz domates vs. parçalarına bula. (Bu katkı malzemelerini çok koyup onlarla birlikte uzun uzun yoğurunca hamur sönüyor. Onun için son aşamada ve az miktarda koyuyorum.)
Fırın tepsisine yağlı kağıdın üzerine bu küçük sandviç ekmeklerini aralıklı yerleştir.
Vakit varsa yarım saat de böyle beklet. Üzerine sulandırılmış 1 çay kaşığı pekmezi parmaklarla sür. Bu, parlak kızarık bir kabuğa yol açıyor. Bıçakla üzerlerine birkaç çizik at.
Ve haşhaş tohumu, yulaf ezmesi ya da susam serp.

Mini fırında 23-25 dakika 160 derecede pişir. (Yarı yolda iki tepsinin yerini değiştiriyorum.) Olmuş mu diye sürekli açıp kapamamak lazım. 20 dakikadan erken olması gibi bir olasılık yok zaten, çok nefis koksa da.

Afiyet olsun :)

* Un da çabuk bayatlayan bir yiyecek, serin ve kuru bir yerde saklamanın yanında üretim tarihinin yeni olması çok önemli, hele de tam un daha kolay bayatlıyor.
* Kuru maya canlı bir malzeme, çok da az kullanıldığından sıkıca paketleyip buzdolabında tutmakta fayda var.

24.03.2010

Ne önemi var ekolojik gıdanın?















Bana göre çok açık da cevabı, gıda üretiminin yaygın biçiminin çıkmazlarına kafa yormayanlar için moda ya da afaki terimler gibi çınlıyor kulaklarda organik, ekolojik vs.

Çoğunluk olan, erişilebilir olan norm oluveriyor, normal oluveriyor. Kimseyi kınamıyorum süpermarketlerdeki tüm yiyecekleri normal kabul edenleri. Ama ne yemekte olduğumuzu öğrenmek gerek. Mesela, sakız kabak yaz sebzesiymiş, keşke ortaokulda öğrenseydim. Çok çok bilgi yüklendik orta öğretimde, üstelik ben de çalışkandım, ne öğrettilerse gayretle öğrendiydim, ama işte üniversite mezunuyken bile yazın aldığım havuçlar niye çabuk bozuluyor çözemiyordum. Canım ocak ayında domates hıyar çekince bulabildiğim plastik sebzeler beni sebze meyvenin alayından soğutuyordu. Herşeyin mevsiminde güzel-lezzetli-ucuz-sağlıklı olduğunu hazmetmek basit bir sağduyu mu? Ben yeni yeni anlayabiliyorum.

Yiyecek üretiminde kimyasal ilaçlama ve yapay gübrelerin geçmişi -neyse ki- çok eski değil. Kullanmak zorunlu da değil, var bahaneleri tabii, verimlilik mesela. Halbuki, artık tüm dünyada yiyecek üretimi fazlası olduğunu biliyoruz, adil dağılmadığı için bazı insanların beslenemediğini de. Sigara örneğinden endüstriyel ürünlerin üretiminin devamı için nasıl pazarlanıp, çok zararlı olsa da kullanılmaya devam edilmesi için nasıl çaba harcandığını da. Yani, tohumundan ilacına, tarım ve hayvancılıkta "ürün" olarak adlandırılan her türlü malzemeye şüpheyle yaklaşmak lazım.

Ne yediğimizi umursamadan yaşamak bir seçenek değil bana göre, başka neyi günde üç kere şuursuzca yapıyoruz ki?

Yiyeceklerin çok uzaklardan fosil yakıt tüketerek gelmesi de başka bir sakınca. Dünyanın öteki ucundan gelmiyorsa yediğiniz meyve, üzerinde koruyucu maddeler de olması gerekmiyor. Orta Amerika yerine Anamur'dan gelmiş muzun tadı da başka.

Yerel ve küçük çiftlikleri, üreticileri desteklemek çarelerden biri. Bu adreste http://www.toprakana.com.tr/ bulunan üreticilerden biri Bolu Göynük'ten. (Fotoğraftaki karagöz börülceyi Ankara Ayrancı Ekolojik pazarından aldım gerçi). Arada aracılar olmadan, üreticinin doğrudan emeğinin karşılığını alabildiği az sayıda örnekten biri.

Kısacası "Yerel-Organik-Mevsiminde" beslenmek zor da değil, önemsiz de değil. Sadece kendi beden sağlığımızla ilgili de değil bu seçimler. Daha az işlenmiş ve paketlenmiş gıda yersek, yerel ve mevsiminde yiyecekleri tercih edersek, çevre sorunlarını çözmekte de çok önemli katkı yapmış oluyoruz.

"Meatrix" kısa filmini ve "Food inc."i izlerseniz benden daha iyi anlatıyorlar.

1.03.2010

Elma Armut













Talat Bey'in bahçesi Elmadağ'da Karacahasan köyünde. Geçen ekim ayında günübirlik gezmeye ve elma toplamaya gitmiştik. İlaçsız, yapay gübresiz, tamamen ekolojik yöntemlerle yetiştiriyor meyvelerini Talat Akıllılar. Ürünlerini ara sıra Ayrancı ekolojik pazarına getiriyor. Elmaların kurutulmuşları da ayrı nefis. Elma, armut ve elma sirkesine mevsiminde ulaşmak, üye olmayı gerektiren bu gruptan mümkün (Ankara'ya özel): http://groups.google.com/group/dogal-bilincli-beslenme/web/talat-aklllar-meyve-bahesi---rn-ve-fiyatlar













Dalındaki o güzelim meyvelerin fotoğrafları içimi açıyor.

15.02.2010

Jared Diamond diyor ki

Aşağıdaki link'te "Tüfek Mikrop Çelik"in yazarı Jared Diamond'un konuşması var. 18 dakika, çok net anlatmış:
http://www.ted.com/talks/jared_diamond_on_why_societies_collapse.html

10.02.2010

Cırmık kızı






Bu kedi havalar soğuyalı çok evci oldu.






Laf da dinlemiyor, salon yasak bölge olduğu halde, hele de güneş açtıysa, bir koşu mor koltuğun tepesine yerleşiyor. Oradan dışarıya, tombul kuşlara bakıp hayaller kuruyor.
Bir de sıcak boruların geçtiği bir köşe var koridorda, oraya bayılıyor. En sonunda bir de minder verdik, köşeci oldu, saatlerini orada geçiriyor.

29.01.2010

Turunçgiller Aşkına Lalalallaa :)














Sinek sekiz yayınevinden İrem'e çok teşekkürler.

Fotoğrafta sevincim belli oluyordur, neredeyse mis kokulu o yaprakları bile yiyecektim, o derece...

26.01.2010

Havuç












Geçen kış Ayrancı organik pazarından aldığım Çanakkale'den gelmiş nefis kıtır havuçlar.

O zaman şu maydonozvari yaprakları düşünmeden atmıştım. Şimdi merak ediyorum yenir mi, bilen var mı? Gözüme bir iştah açıcı gözüktü de. Yakın zamanda tattığım kereviz yaprakları çok lezzetliymiş mesela. Çiğ olarak salatası bile güzel, keskin ve acımsı, ama kendine has kokusu beni benden aldı.

10.01.2010

Kediler ne yer?

Daha doğrusu sizin kedi ne yer merak ediyorum, kuru-yaş hazır yemek dışında tabi.

Bizim parttime Cırmık neler yemiyor ki! Ciğer, balık, et ve tavuğa bayılması hiç şaşırtıcı değil de,
kedilerle ilgili sayfalara bakınca yumurta, peynir çeşitleri, zeytin gibi tahmin etmemin zor olduğu yiyecekleri de sevebileceklerini gördüğümden beri epeyce çeşit denettim kendisine.
İşte Cırmık'ın bayıldığı yiyecekler listesi:
* Yer fıstığı (iç)
* Kabak çekirdeği (iç)
* Ayçekirdeği (kavrulmuş -iç)
* Kestane
* Yoğurt
* Yeşil mercimek (haşlanmış)
eklenti:
* Mısır (haşlanmış, patlamış)
* Nohut (haşlanmış)
* Kaşar (sadece erimişse -haspaaaam), Keçi peyniri, Lor peyniri
* Taze fasulye
* Kavrulmuş badem

özellikle patlamış mısır yeme sesleri inanılmaz. Sanki sinemaya gitmiş de film bahane, çok da acıkmış şımarık tosuncan bir çocuk...

14.12.2009

İçimizdeki Maymun -Primat Kardeşlerimiz

Frans De Waal. 2006. İçimizdeki Maymun: Biz Neden Biziz? Metis bilim.
orijinal basımı: Our Inner Ape: A Leading Primatologist Explains Why We Are Who We Are
Bu kitabı Refik hocam kitaptan komik bir anektod anlatarak önermişti. Kendisine çok teşekkür ederim. Konuyu da yazarın anlatımını da çok sevdim. Kenarına işaret koyduklarım:

“Şempanze ve bonobolar gibi goriller de büyük maymunlar olarak tanınır. Sadece dört maymun türü vardır, dördüncüsü de orangutandır. Maymunlar büyük ve kuyruksuz primatlardır. Bu iki özellik, Hominoid diye bilinen insan ve maymun ailesini şebeklerden ayırır. Maymunlar asla şebeklerle karıştırılmamalıdır (bir maymun uzmanına şebeklerini çok sevdiğinizi söylemekten daha büyük hakaret olamaz!), ‘primat’ ise bizi de içine alan daha kapsamlı bir sıfattır.” (24)

“Nörolog Oliver Sacks, Başkan Reagan’ın bir konuşması sırasında, afazi koğuşundaki bir grup hastanın gülmekten katıldığını anlatır. Kelimeleri anlayamayan afazi hastaları, söylenenlerin çoğunu yüz ifadeleri ve beden hareketlerinden takip eder. Sözel olmayan ipuçlarına karşı öyle duyarlıdırlar ki yalanlara kanmazlar. Sacks’a göre, konuşması hasta olmayanlara çok normal gelen başkan, yanıltıcı sözlerle ses tonunu öyle büyük bir kurnazlıkla birleştirmişti ki ancak beyninde hasar olanlar altındaki hakikati görebiliyordu. ” (65)

“Bonobolar ve şempanzelerden ayrıldığımızdan beri soyumuz yaklaşık 250.000 nesil görmüştür, bakterilerse 250.000 nesli sadece dokuz yıl içinde görür. Parazitlerin hızlı nesil dönüşümü, içinde barındıkları hayvanları, savunmalarını değiştirmeye zorlar. Sadece parazitlerle mücadele etmek için bağışıklık sistemimiz sürekli hareket halinde olmalıdır. ” (97)



“(şempanzelerin) Saldırıların çoğu dişilere yönelikmiş ve daima tahta silahlarla yapılıyormuş. ... Bu çirkin alışkanlığın yayılması maymunların toplumun nasıl etkisi altında kaldığını gösteriyor. Genelde başka örnekleri takip ediyorlar. Bu yüzden de böyle davranışların ‘doğal’ olduğu neticesini hemen çıkarmamak lazım. Şempanze erkekleri dişileri dövecek şekilde programlanmamıştır. Daha ziyade bu davranış belli koşullarda ellerinden gelen bir şeydir. Kökleşmiş davranışlar yakın akrabalarımızda ender görülür, hele bizde daha da enderdir. Hem bütün insanlar için geçerli olan hem de küçüklükten ortaya çıkan pek az insan davranışı örneği vardır – bir şeyin doğuştan geldiğini söylemek için bu ikisi en iyi ölçütlerdir. Her normal çocuk güler ve ağlar, yani gülmekle ağlamak bu ölçütlere uyuyor. Ama insan davranışının büyük bölümü uymaz.” (117)

“Bir keresinde ergen bir bonobo dişisinin fotoğrafını çekmiştim. İki elinde iki portakal tutan bir erkekle sırıtıp bağırarak çiftleşiyordu. Dişi meyveleri görür görmez kendini sunmuştu. Tabi olay mahalinden elinde bir portakalla ayrıldı. Bu şablonu ne kadar tanıdık bulduğumuz, bu fotoğrafı gösterdiğim profesyonel seyircilerin tepkilerinden de gayet iyi anlaşılıyordu. Konferanstan hemen sonra öğle yemeği yemek için bir lokantaya girildi. İri yarı Avustralyalı bir zoolog eline iki portakal alıp bir masanın üzerine zıpladı. Herkes katıla katıla güldü - türümüzün cinsel pazar konusunda çok hızlı bir kavrayışı var.” (118-119)

"Bir antropolog bir keresinde, Yeni Gine’deki iki Eipo-Papua köy reisinin, küçük bir uçaktaki ilk yolculuklarını anlatmıştı. Uçağa binmeye korkmamışlar ama şaşırtıcı bir ricada bulunmuşlar: yan kapının açık bırakılması. Yukarıda havanın soğuk olduğu ve geleneksel penis kılıfı dışında bir şey giymedikleri için yukarıda donacakları konusunda uyarılmışlar. Uyarıyı kaale almamışlar. Yanlarında ağır kayalar getirmek istemişler. Pilot bir zahmet öteki köyün üzerinden geçiverirse kayaları açık kapıdan düşmanlarının üzerine atacaklarmış.
Akşamleyin antropolog, günlüğüne neolitik adamın bombayı icadına tanık olduğunu yazmış.” (129)

“Birbirine sarılan iki şempanzenin ilk başta kavga edenler olduklarını anlayana kadar birkaç saat bu olayı düşündüm. ....O günden beri şempanzeler ve diğer primatların nasıl barıştığını inceliyorum. Gerçi şimdilerde buna çatışma çözme diyoruz. Yunuslar ve sırtlanlar dahil çeşitli türlerde rastlanıyor buna. Pek çok sosyal hayvan nasıl barışacağını bilir, hem boşuna değil. Çatışma kaçınılmazdır ama bir taraftan da hayvanlar birbirlerine ihtiyaç duyar. Birlikte yiyecek arar, avcılara karşı birbirlerini uyarır ve düşmana karşı birleşirler.” (142)

“Kavgacı rhesus şebekleri, çok daha hoşgörülü ve rahat kısa kuyruk şebekleriyle aynı yere kondu. ...Deneyin sonunda türleri ayırdığımızda, rhesus şebekleri kavgadan sonra, kendi türlerine nazaran üç kat daha fazla dostça birleşme ve tımar etme eğilimi göstermeye devam etti. Aramızda espiri yaparak, ‘Yeni Geliştirilmiş’ rhesus şebekleri diyorduk onlara.
Bu deney, barışmanın bir içgüdüden ziyade edinilen bir sosyal beceri olduğunu gösterdi.Sosyal kültürün bir parçasıydı.” (145-146)

Bedensel özdeşleşme hayvanlarda ortaktır. Bir keresinde arkadaşım ayağını kırmış ve ayağı alçıya alınmıştı. Birkaç gün sonra köpeği de sağ bacağını sürükleyerek topallamaya başladı. Onu dikkatle muayene eden veteriner hiçbir sorun göremedi. Haftlalar sonra arkadaşımın alçısı açıldığında köpek de tekrar normal yürümeye başladı.” (172)

"Ne zaman yiyecek almak için bir kolu çekseler arkadaşlarını elektirik çarptığını gören maymunlardan biri beş gün diğeriyse on iki gün boyunca bu hareketi tekrarlamamış. Maymunlar başkasına acı vermemek için kendileri açlıktan ölecekmiş. ...Başkaları sıkıntı ve üzüntü sergiliyorsa, senin de endişelenmek için güçlü sebeplerin olabilir. Yerdeki kuş sürüsünden bir kuş havalandı mı ne olduğunu anlamaya çalışmadan bütün kuşlar havalanıverir. Geride kalan avlanabilir. İnsanlar arasında paniğin bu kadar hızlı yayılmasının sebebi de budur.” (173)

“...gözümde güneş gözlüğüyle maymunların yanına gidecek olsam, gözlüğüme bakarak yüzlerini şekilden şekle sokarlar. Kafalarını sallayıp dururlar. En nihayet gözlüğü çıkarıp ayna niyetine onlara doğru uzatırım. Dişiler geri taraflarına bakmak için arkalarını dönerler –bu vücut bölgesinin cazibesi düşünüldüğünde çok mantıklı bir saplatı- ve maymunların çoğu ağızlarını açıp içini inceler, dilleriyle dişlerine dokunurlar ya da aynaya bakarak parmaklarıyla dişlerini karıştırırlar. Bazen ‘süslenecek’ kadar ileriye giderler. Almanya’daki bir hayvanat bahçesinde, karşısına ayna konan orangutan Suma, kafesinden marul ve lahana yapraklarını toplamış, hepsini üst üste koyup kafasına yerleştirmiş. Sonra da aynaya bakarak sebze şapkasına gönlünce bir şekil vermiş.” (179-180)

“İki yaşından itibaren çocuklar ahlaki ilkelerle (‘çalma’) kültürel normları (‘okulda pijama giyilmez’) birbibinden ayırabilirler. Bazı kurallara karşı gelmenin birilerine zarar verdiğini, bazı kurallara karşı gelmeninse sadece beklentilere aykırı olduğunu bilirler. İkinci türden kurallar kültürden kültüre değişir. Avrupa’da her kumsalda görülen çıplak memelere kimse dönüp bakmaz bile ama evimde bir silah bulunduğunu söylesem herkes acaip rahatsız olur ve bana ne haller olduğunu merak eder. Bir kültür silahlardan memelerden daha fazla korkar, başka bir kültürse memelerden silahlardan daha fazla korkar. Teamüller genelde ahlakın ciddi diliyle sarmalanır ama aslında onunla pek alakalı değillerdir.” (186-187)

[kapuçin] ”İki şebeği yan yana koyduk ve yirmi beş kere arka arkaya, önce biriyle sonra diğeriyle değiş tokuş yaptık. İkisi de salatalık aldığında eşitlik oluyordu. Bu durumda şebekler sürekli değiş tokuş yapıyor ve mutlu mutlu yiyeceğini yiyorlardı. Ama birine üzüm verip diğerine salatalık vermeye devam ettiğimizde olay beklenmedik bir biçimde değişti. Bu eşitsizlikti. Bizim şebeklerin yiyecek tercihleri de pazardaki fiyatlara mükemmelen uyduğundan üzüm en büyük ödüller arasında. Ortaklarının maaşındaki artışı fark eden şebekler, o zamana kadar salatalık için seve seve çalıştıkları halde aniden greve girdiler. Sadece isteksiz davranmakla kalmayıp sinirlendiler ve taşları, hatta bazen salatalık dilimlerini deney odasından dışarı attılar. Normalde asla reddetmedikleri bir yiyecek hiç istenmeyen bir şey, hatta iğrenç bir şey halini almıştı!
İnsanlarda, biraz da gösterişli bir isimle ‘eşitsizlik tiksintisi’ denen şeye eş, güçlü bir tepkiydi bu.” (200)

“İyi beslenme ve modern tıp, insan evrimini yönlendiren elenme baskısını ortadan kaldırdı. Mesela kadınlarla bebekler, eskiden doğum sırasında ciddi risk altındaydı. Bunun suçlusu kısmen, aşırı büyük kafamıza göre dar olan doğum kanalıydı ve kanalı geniş tutma yolunda sürekli bir evrim baskısı vardı. Sezaryen bu durumu değiştirdi. ABD’de doğumların %26’sı sezaryenle yapılıyor; hatta Brezilya’da bazı özel kliniklerde bu oran %90’ı buluyor. Dar doğum kanalı olan daha fazla sayıda kadın hayatta kalıyor, bu da birkaç nesil önce ölüm sebebi olan bir özelliğin aktarılması demek. Bunun kaçınılmaz sonucu sezaryenle doğumların artması, normal doğumun bir istisna haline dönüşmesi olacak.” (224)

“....günümüz kültürel gelişmeleri, biyolojinin ayak uyduramayacağı kadar hızlıdır. Cep telefonlarıyla mesaj atmanın parmaklarımızı uzatması pek mümkün değildir. Onun yerine türümüzün halihazırda sahip bulunduğu parmaklara göre mesaj yazma teknikleri geliştiriyoruz. Çevreyi kendi çıkarımıza göre değiştirmekte uzman olduk. Bu yüzden insan ırkında evrimin devam edeceğine inanmıyorum – hele vücut şekli ya da davranışı etkileyecek şekilde. Biyolojinin bizi şekillendirebilmesini sağlayan tek tutamağı ortadan kaldırdık, ayırıcı üremeyi.” (225)

“Komşusuna üzüm verildiği anda bir maymunun salatalığı reddetiğini ispat ettikten sonra, gazeteler bulgularımızı daha eşitlikçi bir toplum çağrısı yapmak için kullandılar. ‘Maymunlar adaletsiz muameleden nefret ediyorsa biz neden etmeyelim?’ diye soruyordu bir köşe yazarı. ...Yazar görünüşe göre adaletle pek işi olmayan kapitalizmi yermeye çalıştığımızı hissetmişti. Ancak gözünden kaçan, bizim maymunların tepkilerinin, serbest piyasayla pararel oluşuydu. Kendi aldığın şeyi başkasının aldığıyla kıyaslamaktan ve fiyat farklıysa şikayet etmekten daha kapitalist ne olabilir?

... Her zaman iktisatçıların bizden beklediği şekilde hareket etmeyiz, bunun sebebi de iktisatçıların sandığından daha az bencil ve rasyonel olmamızdır. İktisatçılar, insan doğasının karton bir maketine şartlanır ve bunun doğruluğuna o kadar inanırlar ki zamanla kendi davranışları ona benzemeye başlar. Psikoloji testleri, iktisat son sınıfta okuyan öğrencilerin, ortalama üniversite öğrencilerine göre daha bencil olduğunu ortaya çıkarmıştır. Her derste kapitalist özçıkar modeline maruz kalan öğrencilerin, en baştaki prososyal eğilimleri de ölüp gidiyor anlaşılan.” (228-229)

1.12.2009

Çıtır Adaçaylı ve Peynirli Balkabağı

2 su bardağı küp küp doğranmış balkabağı
1 tatlı kaşığı sızma zeytinyağı
tuz ve karabiber
1 tatlı kaşığı sızma zeytinyağı
1 tatlı kaşığı tereyağı
1 büyük kuru soğan -doğranmış
2 diş sarımsak
1 tatlı kaşığı tereyağı
1 avuç adaçayı
1/4 su bardağı küçük parçalanmış Bergama tulum peyniri (ya da bulabiliyorsanız gorgonzola, ya da aroması güçlü bir başka peynir)

Tavada balkabağını tuz, karabiber ve zeytinyağı ile çok az kavur.
Sonra 170 C fırında 25-30 dakika pişir (yumuşayıncaya kadar).
Bu arada zeytinyağı ve tereyağını eritip soğanı karamelize olana kadar kısık ateşte kavur (30 dakikaya yakın).
Son 2 dakikada küçük doğranmış sarımsağı da ekle, ocaktan al. Bu karışımı kenarda beklet.
Başka tavada tereyağ erit, yağ kızınca yıkanmış adaçayını (ya da tazeyse gerek yok) at ve çıtırlaşana kadar 2-3 dakika kavur.
Tüm malzemeyi karıştır, peynir yumuşayınca ateşten al.

Afiyetler olsun, tavayı ve parmaklarını yeme, dikkat et!
http://closetcooking.blogspot.com/2009/10/roasted-butternut-squash-with.html adresinden biraz değiştirerek uyguladım.

***
Bu da Güneşköy'ün ekim ayında ziyaret ettiğimizde serin deposundan balkabaklı manzara:











* sonradan:
bu mezeyi şimdi Japonya'da da yaptım, hiçbir özelliği olmadığı halde pahalı olan krem peynirle, bu haliyle bile gayet güzel. Bütün numara adaçayı ve balkabağında demek ki. Burada balkabağı bol da, adaçayını ben yanımda getirmiştim. Yoksa tanıyan duyan birine rastlamadım bugüne kadar

22.11.2009

Bu senenin son Güneşköy Sebzeleri ve Yine Pazar

Güneşköy'ün bu seneki sezonu bitti. Fotoğraf çekemedim ama domates, kabak ve biber kuruları özellikle çok nefis. Aşağıdakiler ekim ayında gelen kutulardan 2 tanesi. Koca çuval soğanı yanlış görmüyorsunuz. Bize de süpriz oldu. Artık soğan yahnisi yemeğe bekleriz.














Sebze-meyve aşkım ise artarak devam ediyor. Yukarı Ayrancı'daki ekolojik pazardan her hafta büyülenmiş dönüyorum. İşte sonbaharın bana göre en lezzetlileri:


30.10.2009

Dünya Komiği

Havalar soğumaya başlayınca küçülen kazağımı Cırmık'a verdim. O da önce iyice eşiniyor sepetin içinde, herhalde kazağı daha pofuduk hale getirmek için, sonra kıvrılıp yatıyor.
Az önce sanki mırıl mırıl uykusunda bir şeyler söylediğini duyar gibi oldum. İnanılmaz... Sayıklayan kedi duydunuz mu hiç?